على اصغر شميم
520
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
سردار منصور ، وزير پست و تلگراف . در ضمن صمصام السلطنه بختيارى كه در فتح اصفهان و بيرون راندن پادگان دولتى آن شهر هنرنمايى كرده بود ، به حكومت اصفهان و يفرم خان از گيلان به رياست نظميه تهران منصوب و براى تصدى مشاغل ديگر كسانى از ميان مليّون برگزيده شدند . كسروى پس از ذكر نام وزيران چنين مىنويسد : « اگر كسى به فهرست وزيران مىنگريست و اندامهاى ( اعضاى ) كميسيون ( هيئت 22 نفرى ) را مىشناخت ، بايستى چندان شادى ننمايد زيرا چنان كه پيداست بسيارى از اينان از نزديكان محمد على ميرزا و در باغشاه از همدستان او بودند و اين درخور هرگونه شگفت است كه پس از آنهمه خونريزى ، در نخستين گام حكمرانى مشروطه دست اينان در ميان باشد . آيا هوادار اينان كه بوده ؟ . . . آيا چگونه مردم اين ناروايى را درنمىيافتند ؟ . . . از همينجاست كه مىتوان پى به راز تاريخ برد » . يكى از كارهاى دولت جديد تدارك پول بود كه چون نمىخواست دست گدايى به سوى دول بيگانه دراز كند و در خزانهى مملكت دينارى وجود نداشت ، ناچار توانگران و درباريان متمكن را به زور مجاهدين واداشت تا هركدام مبلغى به دولت جديد وام بدهند و بهطورى كه كسروى مىنويسد : « چون ظل السلطان پدر سردار اسعد را كشته بود « 1 » و بختيارىها نسبت به او كينه در دل داشتند ، همينكه از خبر سقوط محمد على شاه آگاه و او به اميد دست يافتن به مقامى از راه درياى خزر وارد گيلان شد ، به دستور دولت او را در رشت توقيف و صد هزار تومان از او گرفتند و آزادش كردند و اين بزرگترين رقم وامى كه از متمكنين گرفته شده بود . » يكى از مواردى كه كسروى را دچار شگفتى گردانيد ، تبعيضى است كه حكومت جديد مشروطه در كيفر دادن تبهكاران و دشمنان آزادى روا داشت ، به جاى آنكه چوبههاى دار در سراسر كشور برپا كند و تبهكاران سرشناس درجهى اول و عمال اصلى آنهمه خونريزى را به بالاى دار بفرستند ، چند تن بىدست و پا و تبهكار درجهى دوم را كه در حال فرار به سوى مرزهاى كشور بودند ، دستگير و تيرباران كرد « 2 » . اما عين الدوله و امثال او ، كه عامل اصلى آن
--> ( 1 ) - پدر سردار اسعد ، حسين قلى خان ايلخان بختيارى بود كه در شعبان سال 1300 قمرى به دست ظل السلطان كشته شد . ( 2 ) - حسن رأفت و جوانمردى و گذشت ملت ايران كه ما بارها به آن اشاره كردهايم ، باعث شد كه بسيارى از دشمنان مشروطه ، همينكه از اعمال خود اظهار ندامت كردند ، بخشوده شدند ولى كسانى كه به حكم دادگاه دولت جديد مشروطه محكوم به مرگ گرديدند ، عبارت بودند از : مفاخر الممالك قاتل اسماعيل خان و ميرزا مصطفى آشتيانى ، حاجى شيخ فضل اللّه نورى ، آجودانباشى ، مير هاشم دوچى .